Uitgelichte resultaten

4.965.666 jongeren kregen correcte SRGR-informatie

2.499.288 extra vrouwen en meisjes met toegang tot moderne anticonceptie

2.081.823 (post-)abortuszorg diensten verleend

Wijziging van wetten en internationale richtlijnen

Aanvullende bronnen

Beleidsbrief

Lees de beleidsbrief voor SRGR

Kamerbrief over Nederlandse beleidsinzet gezondheidssystemen

Lees de Kamerbrief over Nederlandse beleidsinzet gezondheidssystemen

Theory of Change

Download pdf- document met de SRGR Theory of Change

Inleiding

Nederland zet zich in voor respect, bescherming en verwezenlijking van universele toegang tot seksuele en reproductieve gezondheid en rechten inclusief hiv/aids. Met respect voor mensenrechten en in samenwerking met onze partners. We zijn verbinder, financier, waakhond, kennismakelaar en diplomatiek onderhandelaar.

Op 18 mei 2018 werd de beleidsnota Investeren in Perspectief gepubliceerd. Deze beleidsnota introduceerde nieuwe accenten, waaronder SRGR-inzet in de focusregio’s, toegang tot anticonceptie voor meisjes en vrouwen in West-Afrika.

De Nederlandse inzet op SRGR staat voor keuzevrijheid voor vrouwen en jongeren. We investeren in informatie, gezondheidsproducten, goede gezondheidszorg en zetten ons in voor de rechten van iedereen. Dit draagt bij aan de ontwikkeling van vrouwen en meisjes en daardoor meer duurzame groei in landen. De inzet van Nederland levert een hoger rendement op van investeringen in onderwijs en werkgelegenheid en draagt bij aan armoedebestrijding en economische ontwikkeling.

Bijzondere gebeurtenissen waren de eerste She Decides dag in Zuid-Afrika op 2 maart 2018 en de internationale aidsconferentie in juli 2018 in Amsterdam. Ondanks positieve effecten van bewegingen als She Decides en #MeToo was tegenstand tegen vrouwenrechten nog steeds merkbaar in 2018. Vooral tegen onderwerpen als abortus en seksuele voorlichting groeide de weerstand.

Resultaten 2018

Nederland zet zich vooral in voor gevoelige onderwerpen en heeft daarbij substantiële resultaten behaald. Door de inclusieve en mensgerichte aanpak en politieke durf heeft Nederland internationaal een gewaardeerde en unieke meerwaarde.

De Nederlandse inzet op SRGR inclusief hiv/aids heeft eraan bijgedragen dat wereldwijd meer mensen kennis hebben over en toegang hebben tot informatie, middelen en diensten waarmee zij kunnen opkomen voor hun rechten op die terreinen. Nederland draagt bij aan de ontwikkeling van deze producten en diensten, de betaalbaarheid, toegankelijkheid en verspreiding ervan, ook in kwetsbare landen en omstandigheden.

Nederland streeft naar keuzevrijheid voor vrouwen en jongeren, zodat zij zelf direct toegang hebben tot de producten en diensten waarmee zij hun toekomst kunnen vormgeven. Nederland bereikte ook de specifieke groepen waarvoor dit vaak moeilijk is, zoals ongetrouwde meisjes en vrouwen, mannen die seks hebben met mannen en sekswerkers. In partnerschappen met niet-gouvernementele organisaties werden juridische en culturele barrières aan de orde gesteld die deze mensen verhinderen hun rechten uit te oefenen. Waar mogelijk werden deze weggenomen.

Resultaatgebieden

Jongeren, informatie en keuze Toegang tot gezondheidsproducten Kwaliteit van gezondheidszorg Rechten en respect

Uitgelicht project seksuele en reproductieve gezondheid en rechten inclusief hiv/aids

Guttmacher - Evidence to advance SRHR

Het Guttmacher Instituut is een Amerikaanse wetenschappelijke organisatie die wereldwijd onderzoek doet naar SRGR. Guttmacher werkt samen met lokale onderzoekers en overheden. Nederland is (co-) financier van Guttmachers internationale werk buiten de Verenigde Staten. De onderzoeksresultaten vormen een basis voor beleidsontwikkeling en -uitvoering maar ook voor gesprekken tussen voor- en tegenstanders van SRGR. Voorbeelden van recente Guttmacher-rapporten zijn Adding it Up (over kosteneffectiviteit van het voldoen aan de vraag van vrouwen en meisjes naar voorbehoedsmiddelen) en Induced Abortion Worldwide (abortuscijfers wereldwijd).

In mei 2018 publiceerde de Guttmacher-Lancet Commission on SRHR het rapport Accelerate Progress: Sexual and Reproductive Health and Rights for All. Hierin toont deze commissie aan dat SRGR een centrale voorwaarde is voor het behalen van de duurzame ontwikkelingsdoelen als geheel en van een aantal doelen specifiek.

Guttmacher Instituut website

Lees meer over het werk van het Guttmacher Instituut

Jongeren, informatie en keuze

Jongeren in Madagaskar. Bron: Amplify Change

Betere informatie en meer keuzevrijheid voor jongeren

Dit resultaatgebied heeft als doel meer jongeren tussen 10 en 24 jaar toegang te geven tot correcte kennis over seksualiteit en reproductieve gezondheid en rechten. We hebben 4.965.666 jongeren bereikt met goede seksuele voorlichting. Veel jongeren hebben op dit moment geen toegang tot deze kennis. Dit leidt tot onveilige keuzes of een gebrek aan keuze, bijvoorbeeld bij een gedwongen huwelijk. Nederland ondersteunt diverse organisaties om toegang tot informatie en keuzevrijheid te vergroten. Ook wordt het belang daarvan voor jongeren besproken met hun ouders, leraren, religieuze leiders en gezondheidswerkers. Zij spelen een belangrijke rol bij het faciliteren van keuzevrijheid voor jongeren.

Resultaatgebied openen

Jongeren in Madagaskar. Bron: Amplify Change

Comprehensive sexuality education (CSE) is seksuele voorlichting die verder gaat dan alleen maar de biologische aspecten van voortplanting. CSE behandelt ook weerbaarheid, dat je nee mag zeggen, hoe het is om verliefd te zijn, verschillende seksuele voorkeuren als hetero-, homo- en biseksualiteit en hoe je op een veilige en prettige manier seks kunt hebben. Door jongeren zowel op school als daarbuiten op deze wijze voor te lichten, zijn zij beter in staat vrije, goede keuzes te maken. 4.965.666 jongeren hebben volledige en correcte informatie ontvangen over seksualiteit, hiv/aids, soa’s, zwangerschap en anticonceptie. Bijna 2 miljoen jongeren zijn bereikt via programma’s van ambassades. Maar ook programma’s zoals GUSO, More Than Brides, Her Choice, Yes I do en JeuneS3 bereiken jongeren met CSE.

Scholen kunnen CSE opnemen in hun lespakket, zodat dit een vast onderdeel is van de lessen. Daarnaast kan CSE plaatsvinden buiten school, vaak met meisjes en jongens apart. Peer educators spreken daar met de jongeren in een veilige omgeving over onderwerpen die voor hen belangrijk zijn.

Met meer kennis willen meer jongeren zich beschermen tegen ongeplande zwangerschap en soa’s. Het is belangrijk dat zij ergens terecht kunnen om over deze onderwerpen te praten en toegang te krijgen tot anticonceptiemiddelen. Omdat dit niet altijd vanzelfsprekend is, heeft Nederland meer dan 10.000 klinieken jeugdvriendelijker gemaakt.

In sommige landen is het niet gebruikelijk om over seks te praten. Voor ongehuwde jongeren is seks een taboe en er zijn nauwelijks jeugdvriendelijke klinieken. Dit is bv het geval in Mozambique. Een deel van het Ignite-programma van Population Services International (PSI), dat in scholen jeugdvriendelijke zorg organiseerde, is daar door ouders stopgezet. Zij wilden niet dat hun kinderen seksuele voorlichting kregen.

Ook de komende jaren zet Nederland zich in om toegang tot goede seksuele voorlichting voor jongeren te vergoten en te verbeteren.

Resultaten

Indicator

Jongeren bereikt met correcte informatie over seksualiteit, hiv/aids, soa’s, zwangerschap en voorbehoedsmiddelen

Voortgang

Op schema

Onze partners hebben in de rapportageperiode bijna 5 miljoen jongeren kunnen voorlichten. Dit deden zij door in en buiten school docenten en onderwijzers te trainen en te begeleiden. Ook hebben zij peer educators (andere jongeren) opgeleid en van voorlichtingsmateriaal voorzien.

Jongeren worden geconfronteerd met onevenredig grote obstakels. Vooral jonge meiden raken bijvoorbeeld met hiv geïnfecteerd en dit is één van de belangrijkste doodsoorzaken van veel jonge meiden. Kennis is voor jongeren essentieel om zwangerschap, seksuele uitbuiting of een hiv-infectie te voorkomen en gezondere keuzes te maken met betrekking tot behandelingen en seksualiteit.

Daarvoor moeten zij toegang hebben tot informatie, ook over seksualiteit. Uit recente cijfers blijkt dat slechts 30% van de vrouwen en 37% van de mannen in de leeftijd van 15 tot 24 in Sub-Sahara-Afrika goede kennis had over hiv/aids.

Indicator

Jeugdvriendelijke gezondheidszorg

Voortgang

Op schema

Veel belemmeringen die jongeren binnen de gezondheidszorg tegenkomen zijn specifiek voor hen. Ze hangen samen met levensfase, de lokale gemeenschappen en specifieke behoeftes, beleving en vermogens. Jeugdvriendelijke dienstverlening trekt jonge mensen aan, voldoet aan hun behoeften en bindt jongeren voor verdere zorg.

In de rapportageperiode zijn meer dan 10.000 klinieken, gezondheidsposten of schoolklinieken jeugdvriendelijk geworden. Hier kunnen jongeren nu zonder angst terecht.

Jonge mensen hebben toegang tot gezondheidszorg nodig om keuzes te kunnen maken met betrekking tot hun seksuele en reproductieve gezondheid. Daarom moeten zorgverleners bekend zijn met hiv en SRGR, jeugdvriendelijke diensten aanbieden en kennis doorgeven.

Jongeren ambassadeurs Franstalig West-Afrika

Met financiering van de Nederlandse ambassade in Benin zijn in Ivoorkust, Guinee, Mauritanië en Niger 122 nieuwe jongerenambassadeurs opgeleid. Zij maken deel uit van een groter netwerk van actieve jongeren in West-Afrika. Zij praten onder andere met overheidsfunctionarissen, docenten en religieuze leiders om hun visie te geven op hun eigen toekomst en het belang van keuzevrijheid.

Wat willen jonge Nigerezen?

Clip voor en door jongeren over het belang van seksuele voorlichting. In de clip zijn verschillende jongerenambassadeurs uit onder andere Niger, Mali en Senegal te zien en te horen.

UNICEF/UNFPA Global Programme to Accelerate Action to End Child Marriage

Het UNICEF-UNFPA programma wordt onder andere door Nederland gesteund en richt zich op het tegengaan van kindhuwelijken in 12 landen waar dit nog het meest voorkomt. In Bangladesh, Burkina Faso, Ethiopië, Ghana, India, Mozambique, Nepal, Niger, Sierra Leone, Oeganda, Jemen en Zambia voorkomt het programma met verschillende strategieën dat meisjes worden uitgehuwelijkt voordat zij volwassen zijn. Bijvoorbeeld door hen voor te lichten over hun rechten, weerbaar te maken en te leren opkomen voor die rechten. Ook wordt met ouders en docenten gewerkt aan bewustwording over de negatieve gevolgen voor het meisje zelf, maar ook voor haar omgeving en uiteindelijke de hele maatschappij als zij te vroeg trouwt en te jong kinderen krijgt.

Zo hebben in Jemen meer dan 100.000 religieuze leiders, lokale leiders en andere mensen uit de gemeenschap training gehad over het belang van toegang tot onderwijs voor meisjes.

UNICEF/UNFPA Global Programme to Accelerate Action to End Child Marriage

Lees meer over het project UNICEF/UNFPA Global Programme to Accelerate Action to End Child Marriage

Jongerenparticipatie

Nothing about us without us, het belang van jongerenparticipatie

Toegang tot gezondheidsproducten

Op het eiland Idjwi in de Democratische Republiek Congo worden voorbehoedsmiddelen per boot vervoerd. Bron: I+ Solutions.

Betere toegang tot goede en betaalbare gezondheidsproducten

Nederland wil meer voorbehoedsmiddelen, medicijnen, diagnostica, vaccins en andere preventiemiddelen beschikbaar maken voor vrouwen, jongeren en specifieke risicogroepen. Maar deze middelen moeten wel aansluiten op hun behoeften. Hiv-remmers moeten bijvoorbeeld ook voor kinderen geschikt zijn en vrouwen moeten kunnen kiezen voor anticonceptie die bij hun levensfase past.

Resultaatgebied openen

Op het eiland Idjwi in de Democratische Republiek Congo worden voorbehoedsmiddelen per boot vervoerd. Bron: I+ Solutions.

Voorbehoedsmiddelen

Beschikbaarheid van voorbehoedsmiddelen vergroot de keuzemogelijkheden van vrouwen en meisjes op het gebied van opleiding, werk, seksualiteit en gezinsgrootte. Anticonceptie is een belangrijke voorwaarde voor gendergelijkheid. Sinds 2012 is het aantal gebruikers van voorbehoedsmiddelen in de 69 armste landen toegenomen met 46 miljoen. In totaal gebruiken 317 miljoen vrouwen en meisjes anticonceptie. Zo werden 119 miljoen ongewenste zwangerschappen, 20 miljoen onveilige abortussen en 137.000 gevallen van moedersterfte voorkomen.

Behandeling van hiv

Hiv/aids heeft nog steeds een grote uitwerking op individuen en de maatschappelijke en economische ontwikkeling. Om nieuwe infecties te voorkomen en mensen met hiv toegang te geven tot medicijnen, investeert Nederland in internationale programma’s (zoals Bridging the Gaps en PITCH), organisaties (zoals de International HIV AIDS Alliance en het Aidsfonds) en het Global Fund to fight AIDS, Tuberculosis and Malaria (GFATM). Een speciaal aandachtspunt voor Nederland zijn specifieke risicogroepen als sekswerkers, intraveneuze drugsgebruikers, transgenders, gedetineerden en mannen die seks hebben met mannen.

Geneesmiddelen

Nederland draagt op verschillende manieren bij aan een betere beschikbaarheid van geneesmiddelen. Via Product Development Partnerships (PDP’s) investeren wij in onderzoek naar en ontwikkeling van goedkopere en effectieve medicijnen, vaccins en diagnostische middelen voor ziektes die vooral in arme delen van de wereld voorkomen. Daarnaast steunt Nederland de Access to Medicines Index. Deze index geeft inzicht in de mate waarin farmaceutische bedrijven zich inspannen om geneesmiddelen voor arme bevolkingsgroepen betaalbaar en toegankelijk te maken. Ook draagt Nederland bij aan de Global Alliance for Vaccines and Immunizations (GAVI), om kinderen in de armste 73 landen door vaccinatie te beschermen tegen ernstige ziekten die te voorkomen zijn.

Resultaten

Indicator

Extra vrouwen en meisjes met toegang tot moderne anticonceptiemiddelen

Voortgang

Voortgang, niet op schema

In 2012 is op mondiaal niveau afgesproken dat binnen acht jaar 120 miljoen extra vrouwen en meisjes voorbehoedsmiddelen kunnen krijgen. Dit is het Family Planning 2020-initiatief (FP2020). Het genoemde aantal is de Nederlandse bijdrage aan het totale aantal extra gebruikers, berekend op basis van FP2020-data.

FP2020 houdt data bij over het gerealiseerde aantal extra gebruikers en de uitgaven van donoren, private organisaties en landen zelf. Deze cijfers tonen aan dat in 2016 5,43% van het aantal extra gebruikers in de 69 FP2020-landen wordt gefinancierd door Nederland.

Redenen voor het achter lopen op schema houden verband met de toegankelijkheid van plaatsen waar moderne anticonceptie wordt verstrekt, het slecht functioneren van distributiekanalen in het land en nationaal beleid dat toegang tot moderne anticonceptie lastig maakt.

Indicator

Aantal mensen met hiv dat een antiretrovirale behandeling krijgt

Voortgang

Op schema

280.610

Deze indicator geeft het aantal mensen weer dat via de Nederlandse financiering aan het GFATM antiretrovirale behandelingen krijgt.

In 2017 werden via GFATM aan 17,5 miljoen mensen antiretrovirale therapie verstrekt. Het Nederlandse aandeel daarin bedraagt 1,6% (280.000).

Het GFATM heeft geen doelstelling geformuleerd voor het aantal mensen dat wordt behandeld met antiretrovirale therapie. Wel is bepaald dat in 2017 minimaal de helft (50%) van de mensen die met hiv leven, moet worden behandeld. Dit is volgens cijfers van het GFATM op dit moment 52%. Het programma verloopt dus volgens de planning.

Indicator

Aantal kinderen volledig gevaccineerd

Voortgang

Voortgang, niet op schema

Nederland is een van de donoren van GAVI. De Nederlandse bijdrage heeft een deel gefinancierd van deze vaccinaties en alles wat daarbij komt kijken (training, inkoop, vervoer en opslag).

GAVI en GAVI-partners, bijvoorbeeld ministeries van gezondheid, hebben in de verschillende landen ook het afgelopen jaar fors ingezet op groei van het aantal kinderen dat in het nationale overheidsvaccinatieprogramma wordt opgenomen. Dit betekent dat alle pasgeboren kinderen tijdig onder andere hun mazelen- en pentavalentvaccinatie krijgen (vijf vaccins in één, waaronder kinkhoest, tetanus en hepatitis B). GAVI wil het percentage verder laten toenemen, maar dit bleek in de praktijk lastiger dan verwacht. Hoewel steeds meer kinderen een mazelenvaccin kregen, waren er ook het afgelopen jaar nog veel mazelenepidemieën. Het percentage kinderen dat in GAVI-landen is beschermd tegen deze dodelijke ziekte staat nog steeds slechts op 78%. Wereldwijd zijn wij dus voor enkele vaccins op schema, maar voor andere nog niet.

Voortgang in resultaatgebied Toegang tot gezondheidsproducten

Voorbehoedsmiddelen

Hoewel het aantal vrouwen en meisjes dat moderne anticonceptie gebruikt toeneemt, is dit onvoldoende om de mondiale doelstelling van 120 miljoen in 2020 te halen. De belangrijkste oorzaak is dat er wereldwijd te weinig financiering is voor voorbehoedsmiddelen. Daarnaast spelen lokale wetgeving, cultuur, geloof en slecht functionerende distributiekanalen een rol.

Om de beschikbaarheid van voorbehoedsmiddelen te verbeteren werkt Nederland nauw samen met VN-organisaties (UNFPA), Nederlandse en internationale ngo’s als PSI, International Planned Parenthood Federation (IPPF), Marie Stopes International (MSI), overheden en kennisinstituten (Share-Net, Guttmacher). Innovatieve manieren om distributie binnen landen efficiënter te maken zijn daarbij belangrijke aandachtspunten. Dit kan bijvoorbeeld door social marketing of technische ondersteuning van overheden. In politieke en diplomatieke discussies met donoren en landen zelf wordt gevraagd meer financiële middelen beschikbaar te stellen.

Behandeling van hiv

Volgens cijfers van UNAIDS leven wereldwijd 36,9 miljoen mensen met hiv. Van deze mensen wordt in 2017 ongeveer 59% behandeld met hiv-remmers. Dit percentage lag in 2010 nog op 25%. Als deze ontwikkeling doorzet, zit de wereld op schema voor de wereldwijde doelstelling van 30 miljoen mensen in behandeling in 2020. Nederland zal in de komende jaren aandacht blijven vragen voor preventie (inclusief harm reduction) en rechten van en toegang voor gemarginaliseerde groepen en jongeren, in het bijzonder meisjes en jonge vrouwen.

Geneesmiddelen

Nederland financiert onder andere de tuberculose-alliantie (één van de PDP’s). Dit partnerschap zorgde in 2017 voor de allereerste marktintroductie van een kindergeneesmiddel, dat inmiddels in 36 landen wordt gebruikt. Er is nu een passend medicijn voor meer dan een miljoen kinderen die ieder jaar tuberculose (tbc) oplopen. Daarnaast zijn verschillende goedkope diagnostische tests ontwikkeld. De introductie van nieuwe en betere producten verloopt positief. Omdat de introductie van nieuwe medicijnen een langdurig proces is, komen sommige pas over een aantal jaren op de markt.

Ignite

Ignite

PSI voert met Nederlandse steun het Ignite project uit. Activiteiten binnen dit project worden sterk vanuit de behoefte en belevingswereld van jonge vrouwen en meisjes ontworpen (human-centered design). Het project verstrekt informatie en voorbehoedsmiddelen en bereikte in 2017 in totaal 181.405 jongeren onder 25 jaar. 66.923 jonge stellen gebruikten gedurende het hele jaar voorbehoedsmiddelen (couple year protection).

Een deel van dit Ignite-programma in Mozambique is door ouders stopgezet. Het programma organiseerde jeugdvriendelijke zorg in scholen en ouders wilden niet dat hun kinderen seksuele voorlichting kregen. Ignite is doorgegaan met het verstrekken van informatie en voorbehoedsmiddelen. Alleen dan niet in de scholen, maar heel dicht bij de scholen.

Where Schools Fit Into Youth-Friendly Health Services

Blog over een van de manieren waarop het Project Ignite jongeren bereikt in Mozambique

Jeune S3

Site van Jeune S3 met meer achtergrondinformatie en persoonlijke verhalen van jongeren.

Jeune S3 is een project van Cordaid, PSI Europe en Swiss Tropical and Public Health Institute (TPH). In 2017 leverde Jeune S3 249.074 condooms aan gezondheidscentra. Met technische steun van I+Solutions worden innovatieve manieren ontwikkeld om ook in moeilijk toegankelijke gebieden voorbehoedsmiddelen te verspreiden.

Meer informatie over Jeune S3

Site van Jeune S3 met meer achtergrondinformatie en persoonlijke verhalen van jongeren.

Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (RVO)

Site van de Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland RVO met meer informatie over de PDP’s

Kwaliteit van gezondheidszorg

Bron: Amref Flying Doctors

Betere publieke en private gezondheidszorg, in het bijzonder gezinsplanning, zwangerschap, bevalling, inclusief veilige abortus

Goede SRGR inclusief zorg voor hiv/aids, kan alleen worden geleverd als er een goed werkend gezondheidssysteem is. Nederland draagt bij aan het versterken van gezondheidssystemen met bijzondere aandacht voor gezinsplanning, de kwaliteit van zorg rondom zwangerschap en geboorte en veilige abortus.

Voor duurzame gezondheidssystemen is het belangrijk dat landen zélf meer sturing geven aan wat nodig is. Zij kunnen er hierbij voor kiezen de private sector actiever te betrekken.

Nederland zet zich ervoor in dat ook in humanitaire en kwetsbare omstandigheden aandacht wordt besteed aan de levensreddende SRGR inclusief hiv/aids-zorg.

Resultaatgebied openen

Bron: Amref Flying Doctors

Voor SRGR is een goed functionerend gezondheidssysteem onmisbaar. Dagelijks overlijden ongeveer 830 vrouwen aan hun zwangerschap of bevalling. Vrijwel altijd was dit met een goed functionerend gezondheidssysteem te voorkomen geweest.

Versterking gezondheidssystemen

Grote mondiale fondsen zoals het Global Fund for Aids, TB and Malaria (GFATM) en GAVI dragen via (ziekte-)specifieke programma’s bij aan versterking van gezondheidssystemen. Ook het United Nations Population Fund (UNFPA) en de World Health Organisation (WHO) werken aan betere systemen, onder meer door het trainen van gezondheidswerkers, het opstellen van richtlijnen voor preventie, behandeling van aandoeningen en het uitvoeren van onderzoek naar (verbeterde) interventies.

Zorg rondom zwangerschap en geboorte

Als gevolg van de Mexico City Policy (januari 2017) van de VS kwam financiering van SRGR-diensten inclusief veilige abortus onder druk te staan. Mede dankzij extra steun, zoals door de She Decides-beweging, heeft Nederland in een aantal landen weggevallen zorg kunnen opvangen. We hebben gepleit voor minder afhankelijkheid van donoren, meer zelfredzaamheid en duurzame financiering van gezondheidszorg.

Rol private sector

De private sector is een belangrijke partij die zorg kan verlenen of op andere manieren kan bijdragen aan vernieuwing in de zorg. Triggerise zet (micro-)ondernemers in om zorg laagdrempelig aan te bieden.

Gezondheid in kwetsbare en humanitaire omstandigheden

Nederland heeft ervoor gezorgd dat gezondheid onderdeel is van programma’s die actief zijn in kwetsbare en humanitaire omstandigheden. MSI is een partner die actief SRGR-producten en -diensten levert en blijft leveren in landen in crisis, bijvoorbeeld Jemen. De Nederlandse programma’s bieden daar naast SRGR-producten en -diensten ook geestelijke gezondheidszorg.

Resultaten

Indicator

Aantal verleende veilige (post-)abortuszorg diensten

Voortgang

Op schema

Nederland heeft 2.081.823 veilige (post-)abortuszorgdiensten gefinancierd. Deze werden geleverd door onder andere MSI, Ipas, IPPF-lidorganisaties en een groot aantal partners via ambassadeprogramma’s. Daarnaast zijn zorgverleners opgeleid, is technische steun verleend en de infrastructuur verbeterd om goede (post-)abortuszorg te garanderen.

Idealiter is dit aantal klein, doordat mensen toegang hebben tot moderne anticonceptiemiddelen om een ongewenste zwangerschap te voorkomen. Maar áls een abortus plaatsvindt, moet die veilig zijn. Meer aanbieders van veilige (post-)abortuszorg kan betekenen dat mensen betere toegang hebben tot veilige zorg. Het kan echter ook betekenen dat mensen geen toegang hebben tot moderne anticonceptiemiddelen, bijvoorbeeld door de plek waar ze wonen, omdat anticonceptie niet op voorraad is of omdat er taboe rust op het gebruik ervan. Dit kan leiden tot meer ongewenste zwangerschappen en dus meer abortussen.

Indicator

Gezondheidswerkers opgeleid in prenatale zorg, kraamzorg, verloskunde en abortuszorg

Voortgang

Op schema

Goede prenatale zorg en de aanwezigheid van goed gekwalificeerd personeel bij de bevalling leveren een grote bijdrage aan het verminderen van de moedersterfte.

Het percentage bevallingen dat door gekwalificeerd zorgpersoneel wordt begeleid is in Sub-Sahara-Afrika 59%. In de rest van de wereld varieert dit van 68 tot 99%. Het trainen van medewerkers die kwalitatief goede zorg kunnen leveren blijft belangrijk.

Voortgang in resultaatgebied Kwaliteit van gezondheidszorg

Versterking gezondheidssystemen

Bijna 30% van al het geld uit het GFATM wordt besteed aan versterking van gezondheidssystemen. De voortgang hierin is goed, maar kan nog beter, juist in de landen die binnenkort zelf alles moeten financieren en vanwege hun inkomenspositie niet meer op een financiële bijdrage van het GFATM kunnen rekenen.

Via de landenprogramma’s steunt Nederland overheden om hun eigen gezondheidssysteem sterker en beter te maken. Dit gaat goed in bijvoorbeeld Ethiopië en Bangladesh. Ook in Burundi gaat het goed. Daar beschikken inmiddels bijna alle gezondheidsdistricten over minimaal 2 getrainde gezondheidswerkers die gespecialiseerd zijn in voorraadmanagement. Hierdoor beschikt 75% van de faciliteiten over voldoende voorraad van en keuze in voorbehoedsmiddelen. In Mali blijft de implementatie van het nationale plan echter achter op de geplande voortgang, deels vanwege toegenomen onveiligheid.

Zorg rondom zwangerschap en geboorte

Waar mogelijk heeft Nederland ‘gaten’ in financiering van abortuszorg opgevangen, die door de Mexico City Policy zijn ontstaan. Zo is de financiering van Family Guidance International Association in Ethiopië grotendeels door Nederland overgenomen. Hierdoor kon integrale SRGR-zorg aan duizenden sekswerkers worden voortgezet.

Ook internationale ngo’s zoals het Save Abortion Action Fund (SAAF), MSI, IPPF en Ipas zijn ondanks de Mexico City Policy lokale initiatieven blijven steunen, bijvoorbeeld in Mali en Zimbabwe. Het toegenomen conservatisme heeft in Jemen geleid tot het (tijdelijk) sluiten van faciliteiten. De behoefte aan zorg en voorbehoedsmiddelen blijft echter groot. De resultaten van bijvoorbeeld MSI zijn - ondanks de moeilijke context - opvallend goed.

Rol private sector

Op een paar uitzonderingen na blijft het vanwege het ontbreken van marktprikkels lastig zorginnovaties op te schalen. Ook de inzet van het internationaal bedrijfsleven bij het behalen van de SRGR-doelstellingen blijft achter bij de verwachtingen. Innovatiefinanciering is mogelijk een manier om de private sector meer te betrekken.

Gezondheid in kwetsbare en humanitaire omstandigheden

De aandacht voor gezondheidszorg en het aanbieden van SRGR-producten en diensten in kwetsbare en humanitaire omstandigheden is toegenomen. Programma’s hebben hier meer oog voor en gezondheid en SRGR worden vaker meegenomen, ook in gesprekken. Daarnaast wordt gewerkt aan het versterken van beleid tegen seksueel geweld en voor geestelijke gezondheid in humanitaire omstandigheden.

PharmAccess

De PharmAccess Foundation gebruikt digitale platforms om spelers in het zorgveld aan elkaar te koppelen. Hierdoor ontstaat meer transparantie: er kan vooraf beter inzicht worden gegeven in welke zorg wordt vergoed, en achteraf beter verantwoording worden afgelegd over geleverde (en betaalde) diensten. De gegenereerde data dragen bovendien bij aan verbetering van de kwaliteit en effectiviteit van de zorg.

Mobiele technologie maakt het mogelijk om zorg anders en met lage transactiekosten te financieren. Bijvoorbeeld via digitale zorgverzekeringen of mobiele gezondheidscontracten. Ook kunnen leningen aan (private) zorgverleners worden verstrekt. Zo kunnen zij de kwaliteit van hun zorg weer verbeteren. Ten slotte kunnen met deze technologie internationale standaarden voor veilige zorg worden ingevoerd.

Kwaliteitsprogramma van PharmAccess

Lees hier meer over hoe met digitale technologie de financiering en kwaliteit van zorg wordt bevorderd.

Triggerise

Triggerise ontwikkelt digitale platforms die jongeren motiveren om de juiste keuze te maken voor hun eigen gezondheid. Het biedt de mogelijkheid zorg op maat te vragen. Bovendien levert het jongeren een (klein) inkomen als zij andere jongeren aan zich weten te binden. Hierdoor ontstaat een netwerk dat niet alleen de individuele jongere ondersteunt, maar ook de economische positie van veel meisjes en jonge vrouwen verbetert. Daarnaast verzamelt het platform actuele informatie over gedrag, zodat de aangeboden diensten nog beter kunnen worden afgestemd op de gebruikers. Alleen al in Kenia zijn meer dan 200.000 meisjes en vrouwen in het netwerk actief.

Meer informatie over de Ignite-aanpak

Deze site beschrijft hoe PSI en Triggerise samenwerken in Kenia en India om jonge mensen makkelijker toegang te geven tot anticonceptie en veilige abortus.

Rechten en respect

Tijdens de internationale aidsconferentie riepen sekswerkers uit tal van landen in een protest overheden op betere wetgeving en beleid in te voeren die de veiligheid van sekswerkers beschermen. Bron: International AIDS Society, Marten van Dijl

Meer respect voor seksuele en reproductieve rechten van iedereen, met name voor mensen van wie deze rechten niet worden erkend

Meer respect voor de seksuele en reproductieve rechten van iedereen, met name voor mensen van wie deze rechten vaak niet worden erkend, betekent minder stigmatisering en geweld, een betere dienstverlening, minder hiv-infecties, meer gendergelijkheid en een betere gezondheid voor iedereen.

Nederland heeft veel bereikt op dit gebied. Sommige landen hebben wetgeving en beleid veranderd die discriminatie in de hand werken. Met diplomatie heeft Nederland bijgedragen aan de lancering van nieuwe internationale richtlijnen voor seksuele voorlichting. Tijdens de internationale aidsconferentie die Nederland organiseerde kregen de rechten van vrouwen, jongeren en risicogroepen meer aandacht.

Resultaatgebied openen

Tijdens de internationale aidsconferentie riepen sekswerkers uit tal van landen in een protest overheden op betere wetgeving en beleid in te voeren die de veiligheid van sekswerkers beschermen. Bron: International AIDS Society, Marten van Dijl

Nederland heeft veel vooruitgang geboekt bij het bevorderen van keuzevrijheid voor iedereen. Nederland loopt voorop als pleitbezorger van seksuele en reproductieve rechten. Dat was goed te merken tijdens de internationale aidsconferentie AIDS 2018 die in juli 2018 in Amsterdam plaatsvond. Er was veel aandacht voor de rechten van vrouwen, jongeren en risicogroepen als sekswerkers, druggebruikers en mannen die seks hebben met mannen. Er deden meer jongeren dan ooit tevoren mee aan de conferentie.

Wetten en beleid

Richtlijnen, wetten en beleid staan vaak de keuzevrijheid van bepaalde groepen in de weg. Internationale en maatschappelijke partners van Nederland zetten zich in om deze te veranderen. Zo droeg het PITCH-partnerschap in Kenia bij aan het veranderen van wetgeving die anale testen bij homo’s toestond. In Indonesië steunt het Ministerie van Gezondheid nu mede door het Right Here Right Now-partnerschap de toegang tot anticonceptie voor ongetrouwde vrouwen. Dit was eerder niet mogelijk. In mei 2018 stemde in Ierland een ruime meerderheid voor legalisering van abortus.

Diplomatie

Nederland draagt via stille, reguliere en luide diplomatie bij aan het recht op keuzevrijheid. Bijvoorbeeld:

In januari 2018 droeg Nederland bij aan de succesvolle lancering van nieuwe richtlijnen van de Verenigde Naties voor seksuele voorlichting. Deze helpen overheden en organisaties wereldwijd seksuele voorlichting in het beleid op te nemen.

She Decides is verder gegroeid en heeft nu 120.000 vrienden uit 183 landen en 41 Champions.

In mei 2018 lanceerde de Guttmacher-Lancet Commissie een belangrijk rapport. De wetenschappelijke gegevens en concrete aanbevelingen stellen landen bijvoorbeeld in staat seksuele en reproductieve rechten in hun zorgsysteem te integreren.

Als gevolg van de internationale aidsconferentie en op initiatief van Nederland hebben ministers uit Oost-Europa en Centraal-Azië ervaringen uitgewisseld over de hiv-problematiek in hun regio.

Resultaten

Indicator

Tevredenheid van de SRGR-partners over de mate waarin barrières in SRGR voor gediscrimineerde en kwetsbare groepen zijn afgenomen in hun focuslanden

Voortgang

Voortgang, niet op schema

Er zijn verbeteringen, maar ook nog steeds beleidsmatige, culturele en religieuze barrières. In alle landen is nog een hoop werk te doen.

Verschillende partnerschappen hebben ingezet op het wegnemen van barrières die toegang tot seksuele gezondheid, kennis en diensten bemoeilijken. Met name voor kwetsbare groepen, zoals jonge vrouwen, LHBTI, mannen die seks hebben met mannen en sekswerkers. Ondanks verbeteringen zijn er nog steeds beleidsmatige, culturele en religieuze barrières. In Ethiopië, Niger, Benin en Mozambique waren er minder successen dan verwacht. In alle landen is nog een hoop werk te doen.

Met onze partners behalen we onze resultaten. We vinden het daarbij heel belangrijk van de partners zelf te horen hoe zij hun werk en de bijdrage waarderen die zij leveren aan respect, bescherming en verwezenlijking van universele toegang tot SRGR inclusief hiv/aids.

Uit een online survey is gebleken dat de partnerschappen goed zijn ingebed in de gemeenschappen waar zij werken. Dit heeft bijgedragen aan het wegnemen van enkele barrières. Maar de praktijk blijft erg weerbarstig. De weerstand tegen toegang tot SRGR voor gediscrimineerde en kwetsbare groepen blijft groot en neemt in sommige landen zelfs toe.

Meer voortgang is al geboekt in het wegnemen van kennisbarrières. Naast het geven van seksuele voorlichting, maken de partners mensen wegwijs op het gebied van hun recht op goede (seksuele) gezondheidzorg. Ook maken ze gemeenschappen bewust van de negatieve gevolgen van het uitsluiten van bepaalde groepen.

AmplifyChange

Nederland draagt bij aan het multi-donorfonds van AmplifyChange. Dit fonds zet in op het verbeteren van seksuele en reproductieve rechten, vooral van jongeren, meisjes en achtergestelde groepen. Meer dan 30% van de organisaties die financiering van AmplifyChange ontvangen, werken in landen waar het slecht gesteld is met keuzevrijheid en vrouwenrechten. Een voorbeeld is het Nigeriaanse Safehaven Development Initiative. Dit initiatief probeert een einde te maken aan vrouwenbesnijdenis in een regio in Nigeria waar dit veel voorkomt. Via radioshows en voorlichting wordt discussie gestimuleerd. Door samenwerking met de lokale overheid worden berichten tegen vrouwenbesnijdenis opgenomen in vaccinatiecampagnes. Met resultaat, want na discussies tussen de gemeenschap en gemeentelijke leiders heeft de Ebam-Borumgemeenschap in Boki het besluit genomen vrouwenbesnijdenis te vervangen door een alternatief ritueel.

Hear the voices of our grantees

De video laat een bloemlezing zien van AmplifyChange-projecten en hoe deze bijdragen aan keuzevrijheid van jongeren, vrouwen, meisjes en andere groepen waarvan de rechten niet worden erkend.

Fotograaf Carel de Groot

Achtergrond informatie thema seksuele en reproductieve gezondheid en rechten inclusief hiv/aids

Achtergrond

De resultaten tonen aan dat het meerwaarde heeft om pleitbezorging, dienstverlening, onderzoek, innovatie en beleidsimplementatie te combineren. Zowel op lokaal, nationaal als internationaal niveau.

De Nederlandse aanpak, op basis van mensenrechten en in samenwerking met gelijkgezinden, is effectief. In zeven partnerlanden werken we aan dezelfde resultaten. Mede door lokale kennis van context en samenwerking met partners aldaar behalen we op landenniveau goede resultaten.

Een uitdaging, zeker voor de grote gezondheidsfondsen en VN-organisaties, blijft het bereiken van alle mensen, juist in kwetsbare omstandigheden, in rurale gebieden maar in toenemende mate ook in stedelijke gebieden. Innovatie en een specifieke aanpak zijn dan nodig om mensen toch te bereiken. Nationale financiering van gezondheid blijft achter, en focus op duurzaamheid en eigen verantwoordelijkheid vraagt om voortdurende aandacht.

Vooruitgang leidt bij bepaalde groepen tot meer weerstand tegen SRGR. Veranderde kansen en toekomstperspectieven voor vrouwen en meisjes kunnen moeilijk zijn voor diegenen die liever geen verandering zien, vaak omdat zij willen vasthouden aan de eigen machtspositie.

Blik op de toekomst

SRGR blijft een van de thema's binnen het ontwikkelingsbeleid. Wel zal de inzet van dat beleid verschuiven om meer resultaten te behalen op de accenten uit beleidsnota. Daarbij gaat het om het intensiveren in focusregio’s, waaronder West-Afrika, en een nog sterkere inzet op de keuzevrijheid en de rechten van vrouwen en meisjes.

Het is belangrijk dat Nederland zijn unieke meerwaarde op het gebied van SRGR inclusief hiv/aids blijft leveren, zodat uiteindelijk vrouwen, meisjes, jongeren en andere kwetsbare groepen keuzevrijheid hebben om hun eigen leven vorm te geven. Nederland zet daarbij in op onderwerpen waar wij echt het verschil maken.

Weerstand en barrières tegen SRGR proberen we te voorkomen, of we gaan hierover op de juiste manier het gesprek aan. Daarvoor moeten we de weerstand en barrières goed begrijpen. Zo kunnen we in de toekomst nog betere resultaten bereiken voor de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten van iedereen.

Aanvullende bronnen

Themapagina SRGR op Rijksoverheid

Pagina over het beleid voor thema SRGR

Facebookpagina

Volg dit thema op Facebook

IOB-evaluatie Balancing ideals with practice. Policy evaluation

Lees de IOB-evaluatie van het thema SRGR over 2007-2012

Uitgaven per kanaal

Uitgaven